Obecnie coraz częściej mówi się o przemocy – zarówno tej fizycznej jak i psychicznej. Wielu jej doświadcza, chociaż nie zawsze zdaje sobie z tego sprawę. Jeszcze trudniejsze może wydawać się jej potwierdzenie i tym bardziej stawienie skutecznego oporu sprawcy. Co jednak, jeśli doświadczenie przemocy przybiera na sile, staje się długotrwałe? Być może jesteś ofiarą znęcania, a wtedy nieocenione jest wsparcie – również (a może przede wszystkim) prawne.
Jak rozpoznać przemoc?
W szeroko dostępnych mediach temat przemocy jest wielokrotnie omawiany, co pod wieloma względami bardzo pomaga, ale może też wzmocnić uczucie zagubienia. Na pewno nie jest łatwo dostrzec i przyznać, że doświadczamy przemocy, zwłaszcza jeśli „sprawca” to osoba dla nas bliska.
W ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej w aspekcie przemocy domowej wskazano, że jest to jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej w szczególności:
a) narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia,
b) naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną,
c) powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę,
d) ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej,
e) istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej;
O czym zatem należy pamiętać?
→ przemocą może być zachowanie tak samo powtarzające się jak i jednorazowe,
→ przemocą może być tak samo działanie jak i zaniechanie działania (np. brak zapewnienia właściwej opieki),
→ przemocą jest działanie umyślne – sprawca chce albo co najmniej godzi się na jej stosowanie,
→ w relacji musi wystąpić przewaga, ale niekoniecznie przewaga fizyczna – wystarczająca jest bowiem ta psychiczna czy ekonomiczna,
→ działanie sprawcy musi naruszać prawa lub dobra osobiste osoby osoby doznającej przemocy,
→ katalog „w szczególności” jest przykładowy!
Kiedy przemoc staje się znęcaniem…
Zgodnie z art 207 § 1 kodeksu karnego
Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Czym jednak jest znęcanie? Przepisy karne nie znajdują tu konkretnej definicji, jednak warto wskazać na interpretację zaproponowaną przez Sąd Najwyższy, gdzie wskazano na działanie albo zaniechanie, polegające na umyślnym zadawaniu bólu fizycznego lub dotkliwych cierpień moralnych, powtarzającym się w czasie albo jednorazowym, lecz intensywnym i rozciągniętym w czasie1.
O czym zatem należy pamiętać?
- Znęcanie to przestępstwo!
- Znęcanie dotyczy działań wielorazowych albo rozciągniętych w czasie (wyjątkowo dopuszcza się działanie jednorazowe),
- Znęcanie nie musi przybrać formy „aktywnej” poprzez konkretne działanie – znęcaniem może być zaniechanie robienia tego, do czego sprawca jest zobowiązany (np. karmienie dziecka),
- Znęcenie jest przestępstwem umyślnym,
- Znęcenie nie musi przybrać formy fizycznej – tak samo zabronione jest znęcanie się psychiczne,
- przestępstwo znęcenia dotyczy sytuacji, w której ofiarą jest:
- osoba najbliższa dla sprawcy (małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu),
- osoba w stosunku zależności do sprawy (stałym lub przemijającym) – tj. pokrzywdzony nie jest zdolny z własnej woli przeciwstawić się znęcaniu i znosi je z obawy przed pogorszeniem swoich dotychczasowych warunków życiowych (np. utratą pracy, środków utrzymania, mieszkania, rozłąką lub zerwaniem współżycia ze sprawcą)2.
Na znęcanie może składać się wiele zachowań – nie sposób stworzyć tu zamkniętego katalogu. Znęcaniem fizycznym będzie np. bicie, kopanie, duszenie, pozbawienie wolności ale też zmuszenie do określonego zachowania – nierzadko upokarzającego lub niebezpiecznego. Znęcanie psychiczne to z kolei m. in. lżenie, grożenie, upokarzanie, szantażowanie, manipulowanie, wyśmiewanie, czy izolowanie.
Warto jednak pamiętać, że każda sprawa powinna być oceniana indywidualnie. Jeśli zastanawiasz się, czy określone zachowanie jest znęcaniem, zastanów się przede wszystkim:
- czy jego skutkiem jest cierpienie drugiej osoby – zarówno fizyczne jak i psychiczne?
- jaki jest jego wymiar czasowy – czy jest to działanie wielorazowe albo rozciągnięte w czasie?
- czy działanie sprawcy jest albo może być celowe?
! Pamiętaj też, że nawet jeśli określone działanie nie może być uznanie za znęcanie, nie oznacza to, że jest właściwe. Nie każda przemoc jest znęcaniem, a w przepisach karnych stypizowano szereg przestępstw z użyciem przemocy.
Pomoc dla ofiary znęcania
Znęcanie to bardzo poważne przestępstwo, którego nie można lekceważyć. Nie jest łatwo działać bez wsparcia innych osób – rodziny, przyjaciół, psychologa, a w sprawach prawnych również radcy prawnego.
- Jeśli znajdujesz się w sytuacji bezpośredniego zagrożenia dla Twojego życia i zdrowia – nie wahaj się skontaktować z odpowiednimi służbami – medycznymi, a przede wszystkim Policją.
112 – numer alarmowy
997 – Policja
998 – Państwowa Straż Pożarna
999 – Państwowe Ratownictwo medyczne
Jeśli interwencja służb skutkować będzie zainicjowaniem postępowania karnego, jeśli to możliwe, zapewnij sobie wsparcie radcy prawnego. Pamiętaj, że jako osoba pokrzywdzona masz prawo do ochrony swoich praw przy wsparciu profesjonalisty.
- Jeśli aktualna sytuacja nie stanowi dla Ciebie bezpośredniego zagrożenia, możesz dać sobie przestrzeń na znalezienie właściwej, skoncentrowanej pomocy – psychologicznej, prawnej, medycznej, socjalnej, mieszkaniowej itp. Czasami wiele zmienia już wsparcie innych bliskich osób – rodziny czy przyjaciół. Zobacz, czy w Twoim miejscu zamieszkania nie działają organizacje zajmujące się wsparciem ofiar przemocy.
Pamiętaj, że w kryzysie możesz skontaktować się z tzw. „Niebieską linią”, gdzie udzielane jest wsparcie i pomoc psychologiczna.
800 12 00 02
Jak „dobrze” odejść?
Zdystansowanie się od sprawcy przemocy to z pewnością dobry krok. Pamiętaj jednak, że proste zerwanie kontaktu, które być może sprawdza się „na teraz”, może okazać się niewystarczające w przyszłości. Jako radca prawny zachęcam Cię do skorzystania z pomocy prawnej:
→ dowiesz się, „na czym stoisz” – świadomość swojej sytuacji prawnej ma istotne znaczenie w tworzeniu planu działania na przyszłość. Zawsze warto wiedzieć, czego można a czego nie można się domagać, co należy pilnie zabezpieczyć, na co zwracać uwagę i kiedy odpowiednio reagować.
→ będziesz jeszcze dalej od sprawcy – radca prawny może reprezentować cię przed sądami, organami i różnego rodzaju instytucjami. Mówiąc najprościej: w wielu sytuacjach może iść „za ciebie”, dzięki czemu Twoje prawa będą zabezpieczone pomimo Twojej nieobecności,
→ radca prawny oceni sprawę z odpowiedniego dystansu – zwłaszcza jeśli wahasz się, czy postępujesz w sposób właściwy, czy dobrze oceniasz postępowanie sprawcy przemocy, radca prawny pomoże Ci właściwie nazwać i określić Twoją sytuację. W sprawach wykraczających poza materię prawną, radca prawny skieruje cię do odpowiedniej osoby lub instytucji, zapewniając wsparcie w uzyskaniu tam pomocy.
→ radca prawny zadba o Twoje prawa i interesy – w zależności od konkretnej sytuacji warto wystąpić z określonymi wnioskami, środkami zaskarżenia czy żądaniami. Pamiętaj, że ze sprawą znęcania często powiązane są sprawy rodzinne czy majątkowe, a podjęcie odpowiednich działań już na tym etapie, zapewni Ci w możliwie największym stopniu spokój w przyszłości,
→ radca prawny jest zawsze po Twojej stronie – radca prawny wykonuje zawód zaufania publicznego: nie może działać na niekorzyść swojego klienta, ma obowiązek chronić jego tajemnice, a przy tym działać zgodnie z zasadami etyki. Radca prawny zawsze będzie miał na względzie Twoje dobro, rozumiane z możliwie najszerszej perspektywy.
Czy pomoc prawnika w Twojej sytuacji będzie wystarczająca?
Pamiętaj, że radca prawny zadba o twoje prawa jako osoby pokrzywdzonej, jednak w wielu przypadkach wartościowe będzie skorzystanie z pomocy innych specjalistów. Skierowanie się do radcy prawnego jest jednak dobrym „pierwszym krokiem”, a spotkanie z nim może realnie zmienić Twoją sytuację.
Niniejszy wpis dotyczy tematu znęcania z perspektywy prawnej – jeśli potrzebujesz informacji z innych dziedzin np. psychologicznej, warto, żebyś skierował się do fachowej literatury czy artykułów pisanych przez odpowiednich specjalistów. Pamiętaj też, że ten wpis ma charakter informacyjny i nie możesz traktować go jako porady prawnej w Twojej sprawie. Jeśli potrzebujesz wsparcia – skontaktuj się ze mną.
1Uchwała SN(CI) z 9.06.1976 r., VI KZP 13/75, OSNKW 1976, nr 7-8, poz. 86.
2Uchwała SN(CI) z 9.06.1976 r., VI KZP 13/75, OSNKW 1976, nr 7-8, poz. 86.
